Publicaties

Paradoxen en impasses meerpersonen

Doel van paradoxale interventies is het doorbreken van improductieve meer van hetzelfde-interacties tussen klant en adviseur. Het concept van deze interventies is 50 jaar oud (Watzlawick, Beavin & Jackson 1967), de toepassing in organisaties dateert van 30 jaar geleden (Hendriks 1987). “Paradoxen en impasses in interacties van méér personen” biedt een reflectie en een update: de geschiedenis van ideeën, de ontwikkeling van het concept, onderzoek naar cases die werden ingebracht door deelnemers aan opleidingen. Een belangrijke vernieuwing lijkt te zitten in ’meerpersoonsinterventies’, een reflectie van veranderingen van de laatste tijd in organisaties én het adviesvak.

Download: PDF

Doorbreken van organisatiepatronen | Odette Moeskops (2014)

Iedere organisatie heeft een herkenbare rationele logica, maar daarnaast ook een veel minder zichtbare emotionele logica. Een onderstroom met geheel eigen wetmatigheden, waarin zich patronen vormen die het organisatieleven productief maken, maar die organisaties ook gevangen kunnen houden in gedrag dat door (bijna) niemand wordt gewenst.. Concepten uit de psychoanalyse en de systeemtheorie bieden een ‘systeempsychodynamisch’ perspectief. Odette Moeskops bespreekt in dit boek theoretische kernconcepten, die ze rijkelijk illustreert met veel voorkomende patronen in praktijksituaties.

Download: Preview PDF

Community Planning | Frans Grobbe & Jan Hendriks (2014)

Public sector reform & professionalization of participatory planning
AO presents a way to improve Participatory Policy Making or Community Planning. Participatory planning is expected to deliver better informed, sustained and legitimized (public) policies. Such a ‘multi-actor’ policy making process however is less structured and ‘controllable’ than the more traditional ‘one-actor’ policy planning methods. The hoped-for beneficial outcomes do not result automatically from inviting parties together to negotiate new policies. This book therefore supports participants in such processes and their facilitators to enter a constructive multi-party dialogue for a more participative democracy.

Download: PDF (8MB)

Play and Paradox in multi-party collaboration | Jan Hendriks & Frans Grobbe (2013)

The first stages of multi-party collaboration are characterized by garbage can conditions (Cohen et al., 1972) such as the absence of clear goals and an unclear distribution of tasks and power. In fact, the first collaboration task often is the establishment of such ‘terms of reference’ for future work together (Gray, 1989). This task must be fulfilled in the Münchhausen-like conundrum of having to define one’s mutual relationships before common goals are clear, while the nature of these goals of course also defines relationships which can arise. Using Winnicott’s (1953, 1981) concepts of ‘play’ and ‘transitional space’, this article explores the minimal conditions for starting effective collaboration in such uncertain (and often: psychologically unsafe) task environments. Understanding what is needed in a good enough transitional space will help both participants and facilitators to improve the success rate of multi-party collaboration.

Download: PDF

De veerkracht van groepen | Odette Moeskops (2012)

Vele adviseurs en managers zullen herkennen dat in de ene organisatie zonder al te veel aansporing verantwoordelijkheid genomen, samengewerkt of geleerd wordt, terwijl dit in andere organisaties ‘niet op gang te krijgen’ processen zijn. In dit artikel beschouw ik dit vraagstuk vanuit een systeempsychodynamisch perspectief.

Download: PDF

Adviseren in het Onbekende | Renger Afman (2012)

Essay op basis van adviseurservaringen sinds 1994 buiten Nederland. Het onbekende dat de auteur in het buitenland aantrof in hoe organisaties en mensen functioneren, was tegelijkertijd aantrekkelijk én lastig. In dit essay probeert hij dat onbekende te ontrafelen en lessen te trekken uit hoe hij daarmee is omgegaan.

Download: PDF

The collaborative experience in community social services | Frans Grobbe & Jan Hendriks (2012)

Dynamics of interagency collaboration in juvenile justice and youth care
The simulation game we present in the book is developed in a capacity building project for ‘Community Sanctions’ in Juvenile Justice in Croatia. There are many practical pitfalls which threaten the effectiveness of interagency work and the general vulnerability of this work as compared to ‘normal’ task fulfilment within individual organisations. Next to the standardization of work-processes between chain partners (coordination) the social psychology of their interaction (collaboration) affects the success of these interagency ‘task- groups’ in Juvenile Justice. The simulation game on the young boy ‘Dejan’ we present is developed as a ‘Collaboration-laboratory’ (COLAB) for the study of such pitfalls and vulnerabilities in interagency work.

Download: PDF

De betekenis van interorganisationeel leiderschap | Sandra Schruijer (2011)

Samenwerking over organisatiegrenzen in strategische allianties, publiek-private partnerships of netwerkorganisaties is een alledaagse praktijk geworden. Een onderbelicht aspect van deze nieuwe organi- satievormen betreft de betekenis van leiderschap. Leiderschap in inter- organisationele verbanden kan niet bouwen op positiemacht zoals dat veelal wel het geval is bij leiderschap binnen organisaties.

Download: PDF

Samenwerkingsrelatie over organisatiegrenzen: Theorie en praktijk | Sandra Schruijer & Vansina, L. (2007)

In dit artikel wordt een psychologisch perspectief op conflict en samenwerking tussen organisaties geschetst. Psychologische vraagstukken die bij het aangaan van samenwerkingsrelaties spelen, zijn onder meer: Hoe te werken met een diversiteit aan belangen, doelen, perspectieven, identiteiten? Waardoor ontstaat conflict? Welke condities zijn belangrijk om tot samenwerking te kunnen komen? Hoe gaan deelnemers aan de samenwerking om met gevoelens van onzekerheid en ambiguïteit? In dit artikel geven wij onze observaties weer aangaande de psychologische dynamiek van interorganisationele samenwerking. Tevens formuleren we enkele condities die belangrijk zijn voor het realiseren van succesvolle samenwerking.

Download: PDF

Telefysi – Zorg op afstand dichterbij | Frans Grobbe & Hans Bloo (2006)

TELEFYSI is een meermalen bekroond experiment met teleconsultatie – met behulp van breedbandcommunicatie – ten behoeve van de behandeling van patiënten met houdings- en bewegingsproblematiek. Het initiatief voor dit project kwam van Het Roessingh, centrum voor revalidatie in de regio Twente, en AO. De gecombineerde aandacht voor zorg en technologie én de concrete toepassing in een regionale zorgpraktijk maakten het project tot winnaar van de 2e prijsvraag van het Actieprogramma Maatschappelijke sectoren & ICT (2006).

Download: PDF

Het vermogen tot verdragen | Odette Moeskops (2006)

In dit artikel wordt besproken op welke wijze een psychoanalytisch per- spectief kan bijdragen aan diagnose en interventie bij veranderingen die organisaties willen doormaken. Sinds een aantal decennia heeft dit organi- satiekundige perspectief zich als een aparte vertakking ontwikkeld vanuit de integratie van inzichten uit de psychoanalytische theorie, de groepsanalytische theorie én de opensysteemtheorie.

Download: PDF

Het ‘lege land’: de regio als speelveld | Frans Grobbe & Jan Hendriks & Henk Lap (2005)

De meeste maatschappelijke vraagstukken moeten worden opgelost in ‘het lege land’ tussen organisaties. Dit vraagt om nieuwe manieren van organiseren, waarvan we er de laatste tijd een aantal leren kennen. Om krachteloze praatprocessen te voorkomen moet het motto daarbij zijn: ‘zoeken naar verbinding, maar alleen waar het ook kan’. Dit artikel – het optimistische vervolg op ‘De regio als speelveld’ (AO/ROI 2004) – werd gepubliceerd in de bundel Naar een vitale kleurrijke overheid (M. Brunia et al., SDU 2005) en in datzelfde jaar genomineerd voor de Professionele Publicatieprijs van ROA en Ooa.

Download: PDF

Terugkerende patronen in vastgelopen veranderingsprocessen | Odette Moeskops (2004)

Zelden verloopt het doorvoeren van veranderingen binnen een organisatie zonder slag of stoot. In dit artikel worden vastgelopen veranderingsprocessen beschouwd vanuit een psychodynamische optiek. Een dergelijke diagnose en interventie kunnen helpen bij het doorbreken van een patstelling of stagnatie die dreigt. Beschreven wordt waardoor deze diagnose en interventie worden gekenmerkt en in welke organisatiekundige traditie deze passen. Er wordt vervolgens een beeld geschetst hoe een aantal negatieve systemische patronen er in de praktijk uitziet.

Download: PDF

Visie, daadkracht en vertrouwen | Jan Hendriks & Frits van den Berg & André van Beurden (2003)

Bij de start in 1999 van een nieuwe zittingsperiode van Provinciale Staten van Gelderland werd in het Collegeprogramma afgesproken, dat de provincie zou gaan werken aan de versterking van haar kwaliteitsnaam: de provincie wilde onder haar werkrelaties – andere overheden, maatschappelijke organisaties, enz. – bekend staan om haar Visie, Daadkracht en (het daarmee verdiende) Vertrouwen.

AO volgde in opdracht van de Statencommissie voor Beleidsevaluatie het werken aan deze kwaliteitsnaam in een meerjarig onderzoek. Een aanwijsbaar type van provinciaal gedrag bleek van invloed op het kwaliteitsbeeld buiten. Op basis daarvan komen aanbevelingen naar voren voor bestuurders, ambtenaren en statenleden.

Download: PDF

Paradox and Consulting | Jan Hendriks (2003)

Sometimes a consultation process grinds to a standstill, although the consultant’s contributions seem flawless. A typical pattern of behavior evolves: the more the consultant tries to help, the more his client resists that intervention. The typical temptation for consultants in such situations is to ‘fight’ for the acceptance of their sound advice. This article, however, explores communicational dynamics. It suggests that the interaction problem often can be better dealt with using a paradoxical approach of helping with ‘non-helping’ interventions.
(Engelse vertaling van het artikel ‘Lastige Klanten’)

Download: PDF

Verborgen spelregels | Jan Hendriks (2001)

Blokkades in de ontwikkeling van een organisatiecultuur komen aan het licht als pogingen tot cultuurverandering falen. De werking van zo’n ‘cultureel immuunsysteem’ wordt vanuit een psychoanalytisch denkkader belicht: afweermechanismen rondom ‘moeilijke emoties’ in het primair proces kunnen leiden tot verborgen regels, die de organisatie remmen in haar voortgang. De oplossing zit niet in ‘harder roepen waar het heen moet’, maar in respectvolle aandacht voor de werking en functie van de verborgen regels. De organisatie kan in haar ontwikkeling pas verder als een nieuwe oplossing is gevonden voor de emoties die met de blokkade zijn geassocieerd. Dit artikel werd genomineerd voor de Professionele Publicatieprijs 2001 van ROA en Ooa.

Download: PDF

AO KLASSIEKERS

Lastige klanten | Jan Hendriks (1987)

Een inmiddels klassiek geworden artikel uit 1987 over de communicatiedynamiek op ‘lastige momenten’ tussen adviseurs en hun klanten. Aan de hand van Watzlawick’s communicatietheorie wordt duidelijk gemaakt, dat het vastlopen van adviesprocessen vaak veel meer te maken heeft met betrekkingsboodschappen tussen klant en adviseur, dan met de inhoud van het tussen hen besprokene. Een analyse aan de hand van voorbeelden wordt gevolgd door een beschrijving van een diverse soorten ‘paradoxale’ interventies, die kunnen helpen om het communicatieproces weer op gang te krijgen.

Download: PDF

Rituelen als interventieinstrument | Jan Hendriks (1986)

Rituelen zijn onderdeel van de cultuur van organisaties: ze spelen vaak een rol bij bijzondere gebeurtenissen en veranderingen in het bedrijf. Studies van ‘natuurlijke rituelen’ leidden tot de ontdekking van kenmerkende beïnvloedingsprincipes. Op basis daarvan kunnen lessen worden getrokken voor het veranderkundig gebruik van rituelen bij veranderingsprocessen in organisaties.

Download: PDF

Over de effectiviteit van korte adviesprocessen | Max Rubinstein (1985)

Korte adviesprocessen zijn in doorlooptijd en tijdsbesteding beperkte interventies door een extern adviseur. Enkele praktijkvoorbeelden worden beschreven. Daarna wordt ingegaan op de kenmerken, het eigen karakter van korte adviesprocessen. Het artikel is geschreven in een periode waarin het organisatieontwikkelingsdenken dominant was maar tegelijkertijd ook wel onvrede ging ontstaan over de langdurige en intensieve bemoeienissen van externe adviseurs met veranderingsprocessen. Ook nu is die onvrede, mede gevoed door de economische ontwikkelingen, weer actueel.

Download: PDF